NoLo, Milaan: de buurt die zichzelf leerde branden

NoLo begint, passend, met een grap die uit de hand liep. In 2012 besloten drie architecten om de grid van straten ten noorden van Piazzale Loreto te branden zoals New York SoHo had gebrand, en de naam bleef plakken. Vandaag de dag, als je op Piazza Morbegno staat met een glas iets troebels en kouds, voel je de grap er nog in: een buurt die ooit simpelweg een over het hoofd gezien stukje Via Padova en Viale Monza was, heeft nu een label, een reputatie en, op warme avonden, een menigte die het trottoir opeist alsof het een privéterras is.

Waar NoLo bekend om staat

NoLo is Milaan met de mouwen opgestroopt. Het is tramlijnen en halal-slagerijen, telefoonreparatiewinkels en geldoverboekingskantoren, een wijk waar de alledaagse economie nooit verdween, zelfs niet nadat de bars en osteria’s arriveerden om het hip te maken. Die spanning is het punt. Er wordt over de plek gepraat als Milaan’s onafhankelijke, door de gemeenschap gerunde antwoord op Berlijn, maar die vergelijking brengt je maar tot zover. NoLo is minder gepolijst, praktischer en meer geïnteresseerd in bewoond worden dan bewonderd worden.

Zijn echte identiteit komt van de mix. Dit is een van de meest etnisch diverse hoeken van de stad, met lang gevestigde Egyptische, Eritrese, Chinese, Bengaalse en Latijns-Amerikaanse gemeenschappen die het eten en het straatleven vormgaven lang voordat de creatieve menigte opdook. Op één enkel blok van Via Padova hoor je een dozijn talen, vang je de geur van bakkende koshari uit de ene deuropening en injera uit de andere, en dan, een paar stappen verder, bestel je met een strak gezicht een specialty coffee. De straat kan er ruw uitzien. De locals zullen je dat zelf vertellen, meestal zonder pauze voor effect. Maar de community-streak van de buurt is niet decoratief. Bewoners runnen een social-street associatie, muren hangen vol met murals en luik kunst, en zomerconcerten langs het Martesana-kanaal trekken volle zalen omdat mensen daadwerkelijk gaan.

Piazza Morbegno is het plein dat het hele ding uitlegt. Het is sjofel, driehoekig en ongestoord door grootsheid, wat in Milaan bijna een politiek standpunt is. Drinkers koloniseren het trottoir de meeste avonden en niemand lijkt er bezwaar tegen te hebben. Het voelt minder als een bestemming dan als een kamer die de buurt voor zichzelf heeft geopend.

Waar te eten en drinken

Dit is de reden waarom mensen de stad oversteken. NoLo’s eten is niet één verhaal maar meerdere, en de beste manier om de buurt te lezen is door je door de lagen heen te eten. Begin met de oude garde bij Trattoria da Abele op Via Temperanza, een echte Milanese trattoria waar het menu elke avond wisselt en altijd drie risotto’s bevat – een vlees, een vis, een groente – naast kabeljauwstoofpot en langzaam gegaard vlees. Er zit troost in dat soort discipline. Geen theater, geen gelamineerde manifesten, gewoon de huishoudelijke keuken van de stad, met genoeg vertrouwen om de ingrediënten te laten spreken.

Dan is er Manna op Piazzale Governo Provvisorio, wat de meest ambitieuze keuken van de buurt is en dat ook weet. Chef-kok Matteo Fronduti runt een Michelin-gids-genoteerd restaurant met een cocktailbar aan de deur, en de proefmenu’s beginnen rond €76. De orgaanvlees-rijke ‘Porcherie’ is geen verlegen titel; het is een verklaring. Manna is waar NoLo bewijst dat het meer kan dan goedkoop en vrolijk, hoewel de sfeer ook hier minder fluwelen-koord is dan serieus eetlust.

Voor een meer tactiele vorm van plezier is Silvano – vini e cibi al banco op Piazza Morbegno de plek om elleboog-aan-elleboog te staan aan een 14-meter lange bar en te eten wat er uit een oude bakkersoven komt. Er zijn geen fornuizen. Dat feit alleen vertelt je genoeg over het temperament van de zaal. Ex-Ratanà-chef Cesare Battisti heeft iets gebouwd dat aanvoelt als deels osteria, deels wijnbar, met natuurwijn voor eerlijke prijzen en een menu dat met beide benen op de grond blijft.

Het multiculturele koken is echter de ziel. Le Nove Scodelle op Viale Monza serveert negen kommen van flink pittig Sichuan-eten, inclusief handgetrokken noedels en dumplings, en doet dat tegen prijzen die nog steeds bijna koppig democratisch aanvoelen. El Dogo op Via Nicola D’Apulia geeft de buurt een Argentijns tegenwicht met empanadas en choripán. En langs Via Padova worden de dagelijkse migraties van de stad avondeten: Egyptische koshari voor €5–8, Eritrese injera-schotels voor €8–13, eten dat goedkoop is zonder gecompromitteerd aan te voelen.

Voor ochtenden die weigeren gehaast te worden, is Tipografia Alimentare op Via Dolomiti een met planten gevulde bistro vlak bij de Martesana waar steengemalen zuurdesembrood, maritozzi en weekend brioches arriveren met natuurwijn en specialty coffee. Het is het soort plek dat een langzaam ontbijt doet aanvoelen als een burgerplicht.

Uitgaan

NoLo heeft niet veel interesse in fluwelen koorden of flesservice voor het nachtleven. De avonden behoren toe aan stoepen, achterkamers en bars die hun buren kennen. Ghe Pensi M.I. op Piazza Morbegno is het kloppende hart van de buurt: elf tapkranen, belegde broodjes, vleesplanken, aperitivo rond €6–8, en een menigte die consequent naar buiten stroomt. Het doet ook stand-up comedy en DJ-avonden in de achterkamer, wat precies de juiste ambitie is voor een plek die zijn eigen schaal begrijpt. Op warme avonden wordt het plein een openluchtfeest, en de hele scene voelt heerlijk ongebrand, ondanks de naam op de deur.

Enoteca La Botte Fatale op Via Giacosa is een andere magneet. De Franse eigenaar schenkt zelfgemaakte rode, witte en rosé rechtstreeks uit stalen tanks voor ongeveer €3, wat het soort zin is dat elders in Milaan als een uitdaging zou klinken. Hier klinkt het gewoon normaal. Het voorraam is een kleine galerie genaamd Spazio Bidet, maandagse jamsessies vinden plaats, weekend DJ-avonden gebeuren, en de plek functioneert net zo goed als een luisterkamer als een bar. Het is een van die zalen waar de wijn deel uitmaakt van de soundtrack.

Salumeria del Design op Via Cecilio Stazio brengt een meer gestileerde versie van dezelfde instinct, met vintage-winkel interieurs, signature cocktails en serieuze vleesplanken. En als het weer goed is, verplaatst de actie zich naar Cascina Martesana, een voormalige boerderij aan het kanaal bij Via Bertelli die het hele seizoen zaalgrote indie-concerten organiseert in zijn tuinbar. Een €10 jaarlijkse lidmaatschapskaart geeft je toegang. Dat detail is belangrijk: NoLo’s nachtleven draait niet om exclusiviteit, maar om ergens bij horen.

Dingen om te doen / wat te zien

Het beste wat je in NoLo kunt doen is wandelen. Niet omdat dat het beleefde is om over een buurt te zeggen, maar omdat de plek zich pas echt op straatniveau openbaart. Loop Via Padova af en laat de wijk je zijn gewone leven laten zien: halal-slagerijen, Eritrese bakkerijen, geldoverboekingskantoren, een specialty-coffee counter, dan een luik-mural, dan weer een winkel die eruitziet alsof hij er altijd al was. Dit is geen samengestelde promenade. Het is een werkende grid, en dat is precies waarom het aandacht beloont.

In het groene centrum van de wijk ligt Parco Trotter, een ongebruikelijk park tussen Via Padova en Via Giacosa, gebouwd op een voormalige paardenrenbaan die van 1906 tot 1924 operationeel was. De oude renbaanring is nog steeds zichtbaar als de hoofdlaan van het park, wat zelfs een eenvoudige wandeling een vaag spookachtige geometrie geeft. Het terrein herbergt ook de historische Casa del Sole-schoolpaviljoens – kinderformaat chalets oorspronkelijk gebouwd voor kinderen met risico op tuberculose, en nog steeds een werkende school vandaag. Het is een van die Milaan-details die verzonnen klinkt tot je er staat en het ding zelf ziet. Het park is lokaal in de beste zin: speeltuinen, schaduwrijke paden, gezinnen, hondenuitlaters, geen prestatie vereist.

Cinema Beltrade op Via Nino Oxilia is nog een uitstekende reden om te blijven hangen. Het is een van Milaan's eerste bioscopen gewijd aan originele-taal films, met vijf tot zeven vertoningen per dag van onafhankelijke films en documentaires, allemaal in een voormalige kerk met rode fluwelen stoelen. Er is iets prettig onopvallend aan die transformatie; het voelt als NoLo in miniatuur, het nemen van een serieuze ruimte en het weer bruikbaar maken zonder het karakter weg te schuren.

Net ten oosten biedt de Naviglio Martesana het rustigste uur van de buurt. Het kanaalpad is vlak, groen en gemaakt om te fietsen en wandelen de stad uit. Het is het tegenwicht voor de dichtheid van Via Padova: water, bomen, een beetje ademruimte. Als je de klassieke bezienswaardigheden wilt, is de Duomo slechts een tien minuten durende metro-rit verwijderd. NoLo probeert het centrum van Milaan niet te vervangen. Het geeft je gewoon een beter excuus om er niet heen te haasten.

Winkelen

NoLo winkelt zoals het eet: lokaal, goedkoop en met karakter. De plek om te beginnen is de Mercato Comunale Coperto di Viale Monza, ook bekend als de Mercato Crespi, op Viale Monza 54. Het is een van de oudste buurtmarkten van Milaan, en zijn tongewelf geeft het net genoeg architecturale waardigheid om je eraan te herinneren dat alledaagse handel nog steeds een beetje theater kan hebben. Na renovatie behield het zijn nuchtere mix van paardenslagers, groenteboeren en Zuid-Italiaanse kraampjes, en erin verscholen zit La Taverna dei Terroni, de geliefde osteria die orecchiette, cavatelli en mosselstoofpot serveert. Die combinatie – markt plus een goede lunch – is moeilijk te verslaan.

Daarbuiten is de buurt meer bladeren-terwijl-je-loopt dan bestemmingswinkelen. Via Padova en de omliggende straten zijn bezaaid met etnische levensmiddelenwinkels, specerijenwinkels, halal-slagerijen en geldoverboekingskantoren die het dagelijkse weefsel van de wijk vormen, naast een handvol kleine onafhankelijke designstudio's, tweedehandswinkels en platen-gerelateerde plekken die de creatieve menigte volgden. Kom voor de markt en de textuur, niet voor de labels. De flagship stores zijn elders, en eerlijk gezegd, ze kunnen daar blijven.

Waar te verblijven in NoLo

NoLo is zinvol als je lokaal leven en lagere prijzen meer waardeert dan glans. Er zijn hier geen grote hotels; de accommodatie bestaat uit guesthouses, B&B's en appartementenverhuur, en de ruil is simpel: minder glans, meer buurt. Dat past meestal bij de mensen die hier terechtkomen.

De ideale plek is het rustigere, goed verbonden stuk rond Pasteur en de bovenkant van Viale Monza bij Loreto, waar je dicht bij de metro, dicht bij de bars en over het algemeen in de meest comfortabele hoek bent na zonsondergang. Straten rond Piazza Morbegno plaatsen je midden in het uitgaansleven, wat levendig is maar in het weekend lawaaierig kan zijn. Dieper in Via Padova zijn de kamers goedkoper en voelt het straatleven meer direct, maar de randen zijn ruwer, dus kies je blok met open ogen. Waar je ook belandt, je bent nog steeds maar ongeveer tien minuten van de Duomo met de metro, wat de stille reden is waarom het werkt om hier te verblijven.

Vervoer

NoLo is een van de best verbonden randwijken van Milaan, en dat is een groot deel van zijn aantrekkingskracht. De zuidelijke toegangspoort is Loreto, een belangrijk overstappunt tussen de M1 rode en M2 groene lijn. Van daaruit loopt de M1 recht door de wijk, met stops bij Pasteur, Rovereto en Turro, dus je bent zelden meer dan vijf minuten lopen van een station. Milano Centrale en Porta Garibaldi zijn beide dichtbij, wat aankomsten en vertrekken moeiteloos maakt.

Bovengronds rijden tram- en buslijnen langs Viale Monza en Via Padova, en de hele buurt is vlak en prima beloopbaar. Dat is belangrijker dan het klinkt. NoLo is een buurt die je begrijpt door er doorheen te lopen, niet door hem te bewonderen vanuit een taxi. Wil je een groenere, langere route, dan leidt het fiets- en wandelpad langs de Naviglio Martesana aan de oostkant je naar de noordelijke voorsteden en verder. Voor de luchthavens heeft Milano Centrale de Malpensa Express en frequente bussen naar Linate, Malpensa en Bergamo, dus zelfs de logistiek blijft gewoon.

NoLo is niet het gepolijste gezicht van Milaan, en dat is precies waarom het werkt. Het heeft randjes, prijzen die nog steeds redelijk zijn, en genoeg culturele energie om de bars, muurschilderingen en markten niet als een marketingoefening te laten voelen. De buurt is halverwege een transformatie en weet dat. Die eerlijkheid is een deel van de charme.